Gönderen Konu: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ  (Okunma sayısı 17796 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« : Ağustos 07, 2009, 01:28:04 ÖÖ »

Arkadaşlar, bu kiplerin çekimini derste nasıl gösteriyorsunuz.
« Son Düzenleme: Ağustos 07, 2009, 01:31:34 ÖÖ Gönderen: Edebiyat Öğretmeni »

Çevrimdışı aytoldı

  • Bölüm Yetkilisi
  • Uzman Üye
  • *****
  • İleti: 425
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #1 : Ağustos 08, 2009, 02:02:32 ÖS »
Biraz daha açar mısınız hocam?
Bu Ay Toldı aydı, söz asgı ulug
Yirinçe tüşürse bedütür kulug

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #2 : Ağustos 08, 2009, 05:46:23 ÖS »
Dershanelerde emir kipinin 1. kişilerinin olmadığı öğretiliyor ve birçok kitapta da böyle. Ancak üniversitede ve öğretmenliğim ilk yıllarındaki meb kitaplarında 1. kişilerin çekimleri mevcut. "-eyim/-ayım" ve -elim/-alım" ekleriyle. Günümüzde bu çekimler istek kipine kaydı ve istek gibi gösterilmeye başlandı. İstek kipi olan "-e/a" eklerinin nasıl gösteriyorsunuz? Meb'in kitabındaki örnek çekim ve üniversiteden hatırladığım kadarıyla şöyleydi:
Emir:      gel-eyim/gel/ gel-sin                gel-elim/gel-in/gel-sinler
İstek:     ver-e-m/ver-e-sin/ver-e          ver-e-k/ver-e-siniz/ver-e-ler
« Son Düzenleme: Ağustos 08, 2009, 05:48:31 ÖS Gönderen: Edebiyat Öğretmeni »

syılmaz

  • Ziyaretçi
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #3 : Ağustos 08, 2009, 08:20:03 ÖS »
Ben ÖSS'ye göre anlatıyorum ama ek nerden nereye gelmiş, nasıl gelişmiş anlatmadan da geçemiyorum.

Çevrimdışı aytoldı

  • Bölüm Yetkilisi
  • Uzman Üye
  • *****
  • İleti: 425
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #4 : Ağustos 09, 2009, 11:33:57 ÖÖ »
Dershanelerde emir kipinin 1. kişilerinin olmadığı öğretiliyor ve birçok kitapta da böyle. Ancak üniversitede ve öğretmenliğim ilk yıllarındaki meb kitaplarında 1. kişilerin çekimleri mevcut. "-eyim/-ayım" ve -elim/-alım" ekleriyle. Günümüzde bu çekimler istek kipine kaydı ve istek gibi gösterilmeye başlandı. İstek kipi olan "-e/a" eklerinin nasıl gösteriyorsunuz? Meb'in kitabındaki örnek çekim ve üniversiteden hatırladığım kadarıyla şöyleydi:
Emir:      gel-eyim/gel/ gel-sin                gel-elim/gel-in/gel-sinler
İstek:     ver-e-m/ver-e-sin/ver-e          ver-e-k/ver-e-siniz/ver-e-ler


Bu konu, 9. sınıf dil ve anlatım konuları arasında. MEB ders kitabında (sayfa 72) emir çekiminin birinci kişileri boş bırakılmış.

Ben de derslerde bu şekilde anlatıyorum. Ancak akademik çalışmalarda emir 1. tekil "-ayım/-eyim" ve 1. çoğul "-alım/-elim" olarak kabul edilir. Sizin de belirttiğiniz gibi okullarda biz bu çekimleri "istek" olarak kabul ediyoruz. Aslında bu yanlıştır:

Emir kipi hariç, bütün kip çekimlerinde kip eki ve kişi eki bellidir, önce kip sonra kişi eki gelir: "gel-di-m, gel-di-k, gel-ir-siniz" vb.
Oysa sadece emir çekiminde belli kip ve kişi eki yok, her kişi için değişik ekler var.

"gelelim" yapısına "istek kipi 1. çoğul diyeceksek" bu yapıdaki kip ve kişi ekini de gösterebilmemiz gerekir, çünkü istek kipinin "-e/-a" normal çekimlerinde bu ekleri rahatlıkla gösteriyoruz: gel-e-k. Ancak "gelelim" yapısının neresi kişi eki neresi istek kipi eki, belli değil.


İstek ve emir, semantik olarak da birbirine yakın durumlardır. Kiplerin birbiri yerine kullanılmasında bu durum da etkili elebtte.

Konu hakkında Prof. Dr. Ahmet Bican ERCİLASUN'un bir makalesi:
http://s2.dosya.tc/T_rk_edeemirveistekkipi_zerine.pdf.html
Bu Ay Toldı aydı, söz asgı ulug
Yirinçe tüşürse bedütür kulug

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #5 : Ağustos 09, 2009, 01:55:16 ÖS »
Aytoldı Hocam çok teşekkür ederim. Benim şaşırdığım nokta da buydu. Meb'in kitaplarında farklılıklar var. Önceki basımdaki emir kipi çekimiyle şimdiki basımdaki emir kipi çekimi farklı.

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #6 : Ağustos 09, 2009, 02:10:22 ÖS »
Makale için çok teşekkür ederim. Benim düşündüklerimi doğrular nitelikte. Gerçekten aydınlatıcı oldu.

Çevrimdışı Mevlânâ muhibbi

  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 1206
  • Cinsiyet: Bayan
  • AŞK, BİZİ BULDU...
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #7 : Ağustos 10, 2009, 08:11:46 ÖS »
Aytoldı hocam makaleleriyle bir bütün oldu artık, kendisini bu noktada takdir ediyorum...
Edebiyat Öğretmeni'ne ise bu güzel sorusu için teşekkürlerimi sunuyorum...


Makaleyi ben de çok beğendim...  ;)
"Her çi gûyem 'ışk-râ şerh ü beyân
Çün be-'ışk âyem hacil başem ez-ân"

"Aşk üzerine ne zaman şerh ve beyanda bulunsam aşka gelirim ve ondan utanırım."

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #8 : Ağustos 11, 2009, 10:38:03 ÖÖ »
Aytoldı hocam makaleleriyle bir bütün oldu artık, kendisini bu noktada takdir ediyorum...
Edebiyat Öğretmeni'ne ise bu güzel sorusu için teşekkürlerimi sunuyorum...


Makaleyi ben de çok beğendim...  ;)

Ben de size teşekkür ederim.

Çevrimdışı aytoldı

  • Bölüm Yetkilisi
  • Uzman Üye
  • *****
  • İleti: 425
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #9 : Ağustos 11, 2009, 04:08:50 ÖS »
Aytoldı hocam makaleleriyle bir bütün oldu artık, kendisini bu noktada takdir ediyorum...
Edebiyat Öğretmeni'ne ise bu güzel sorusu için teşekkürlerimi sunuyorum...


Makaleyi ben de çok beğendim...  ;)

Teşekkür ederim hocam.
Bu Ay Toldı aydı, söz asgı ulug
Yirinçe tüşürse bedütür kulug

Çevrimdışı kau36

  • Üye
  • **
  • İleti: 82
  • şeb-i yeldayı müneccimle muvakkit ne bilsin
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #10 : Ağustos 11, 2009, 10:15:10 ÖS »
öğrencilere,
istek: gel-e-y-im /gel-e-sin /gel-e /gel-e-lim /gel-e-siniz /gel-e-ler
emir: - /gel / gel-sin /-/ gel-in /gel-sinler (1.t.ş ve ç. yok)
şeklinde anlatıyordum.
bu anlatımım yanlış mı??
yanıtlarsanız sevinirim.
şimdiden teşekkürler.
şeb-i yeldayı müneccimle muvakkit ne bilsin
müptelayı gama sor kim geceler kaç saat çeker

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #11 : Ağustos 12, 2009, 09:02:10 ÖÖ »
-eyim/-elim eklerinin ayrımı yanlış hocam. Siz bu ekleri -e-y-im/e-lim şeklinde ayırmışsınız. Ancak bu ek bir bütündür. Bu ekler ayrılamaz. Makaleyi okuduğunuda da bunun böyle olduğunu göreceksiniz. Ayrıca bu ekler emir kipine aittir. Zamanla istek kipine kaymıştır. Ben bu ekleri emir kipi olarak anlatıyorum ama isteğe kaydığını belirtiyorum.
Bir de makalede emir kiplerinin 1. şahıslarının olduğu söylenmiş ama sizin yaptığınız çekimlerde bu yok. Ben de makaledeki görüşe katılıyorum ve bu yüzden -eyim/-elim kiplerinin emir 1. tekil kişi olarak gösteriyorum ve bunların zamanla istek kipine kaydığını söylüyorum. (Biraz tekrar gibi olmuş. :) )
« Son Düzenleme: Ağustos 12, 2009, 09:07:01 ÖÖ Gönderen: Edebiyat Öğretmeni »

Çevrimdışı LEO

  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 2316
  • Cinsiyet: Bayan
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #12 : Ağustos 12, 2009, 09:04:07 ÖÖ »
SENİ BUNUN İÇİN SEVİYORUM  :) DUYARLI ARAŞTIRMACI,İŞİNİ SEVEN BİRİ OLDUĞUN İÇİN SEVGİLER..

Çevrimdışı Edebiyat Öğretmeni

  • Site Yöneticisi
  • VIP Üye
  • *****
  • İleti: 5316
  • Cinsiyet: Bayan
  • Calimero
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #13 : Ağustos 12, 2009, 09:05:44 ÖÖ »
Teşekkür ederim Leo. Ben de seni seviyorum.  Sevgiler. :-*

Çevrimdışı aytoldı

  • Bölüm Yetkilisi
  • Uzman Üye
  • *****
  • İleti: 425
    • Profili Görüntüle
Ynt: İSTEK, EMİR VE DİLEK-ŞART KİPLERİ
« Yanıtla #14 : Ağustos 12, 2009, 10:42:16 ÖÖ »
-eyim/-elim eklerinin ayrımı yanlış hocam. Siz bu ekleri -e-y-im/e-lim şeklinde ayırmışsınız. Ancak bu ek bir bütündür. [

Çok doğru, bir çoğumuz böyle ayırıyoruz ama yanlış bir ayrım bu. Böyle bir ayrımda "-e" istek kipi eki ise "-lim" eki ne? 1. çoğul kişi eki mi? Değil.
Bu Ay Toldı aydı, söz asgı ulug
Yirinçe tüşürse bedütür kulug