Gönderen Konu: Somutlaştırma/soyutlaştırma  (Okunma sayısı 18057 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı bayrak_hoca

  • Sürekli Üye
  • ***
  • İleti: 100
  • Cinsiyet: Bay
    • Profili Görüntüle
Somutlaştırma/soyutlaştırma
« : Kasım 06, 2008, 09:41:45 ÖS »

Arkadaşlar sözcük anlamında geçen "somutlaştırma/ soyutlaştırma" konuları hakkındaki düşüncelerinizi almak istiyorum.

"Bu davranışlar bizi kırıyor."
"Deprem binlerce cana mal oldu." cümlelerindeki "kır-" ve "can" sözcüklerinde gerçekleşen anlam olayları nedir, açıklayabilir misiniz.
Teşekkür ederim.

Çevrimdışı a.hermenci

  • Üye
  • **
  • İleti: 88
  • Cinsiyet: Bay
  • Şîrler pençe-i kahrımdan olurken lerzân...
    • Profili Görüntüle
Ynt: Somutlaştırma/soyutlaştırma
« Yanıtla #1 : Kasım 06, 2008, 10:13:05 ÖS »
Arkadaşlar sözcük anlamında geçen "somutlaştırma/ soyutlaştırma" konuları hakkındaki düşüncelerinizi almak istiyorum.

"Bu davranışlar bizi kırıyor."
"Deprem binlerce cana mal oldu." cümlelerindeki "kır-" ve "can" sözcüklerinde gerçekleşen anlam olayları nedir, açıklayabilir misiniz.
Teşekkür ederim.

"Bu davranışlar bizi kırıyor." cümlesinde "kır-" sözcüğü soyutlaşarak yan anlamda kullanılmıştır.
"Deprem binlerce cana mal oldu." cümlesinde "can" sözcüğü mecazı mürsel yoluyla somutlaştırılmıştır.
Yüce dağ başında yağan kar idim,
Yağdı yağmur, güneş vurdu eridim.
Evvel yarin sevdiceği ben idim,
Şimdi uzaklardan bakan el oldum.

Çevrimdışı türkiye

  • Sürekli Üye
  • ***
  • İleti: 102
    • Profili Görüntüle
Ynt: Somutlaştırma/soyutlaştırma
« Yanıtla #2 : Kasım 09, 2008, 08:16:29 ÖS »

İşinize yarar mı  bilmiyorum ama bu konuyla ilgili notlarımdan bir kısmını gönderiyorum.

Not: Soyut anlamlı bir sözcük çoğunlukla benzetme yoluyla somut hale getirilebilir.Buna somutlaştırma denir.
Cesurlar sayesinde bugünlere geldik. (Cesur insanlar kastedilmiş.)
* Hüzün, sonbaharda dökülen yapraktır.
* Yalnızlık , bir çiçektir.
* Sevgi, gökyüzünde kanat çırpan bir güvercindir.
* Arkadaşlık, kişiler arasında kurulan bir köprüdür.
* Bu düşünceler, zamanla çürüyecektir.
* Vişne dallarında arzularımız, alnımıza konan bir öpücüktür.
“Yazınızda kuru bir anlatım görüyorum.”
“Adam yıldızlara basa basa yürüyordu.”
---Gözlerinden akan mutluluk damlaları herkesin yüzünü güldürdü. Mutluluk soyut anlamdayken burada gözyaşı anlamını kazanarak somut bir kavramı yansıtmıştır.
--Kötülerle konup göçücü olma .Sevgi ,sınavı kazanmış. Somutlaştırma
--Babam gecikince bir kurt düştü içime.(somutlaştırma)
--Çamur attın da eline ne geçti? Somutlaştırma
--Kötülerle dostluk kurma(kötü insanlar anlamındadır.soyutken somutlaşmıştır.)
---Derdime derman olacak bir güzel çıkmadı karşıma (güzel sözcüğü soyut anlamdayken bir kişinin yerine söylendiği için somut bir anlam kazanmıştır.)
---Bu sefer kefeni yırtın. (ölüm)
----Onu tanımayan yoktur; on paraya on takla atar.
----Aramızdaki nefret duvarını yıkalım. (somutlaştırma)
---Yaptığım iş , uçak kullanmaya benzer., bir hata yaptın mı sonunuz olur. (somutlama)Gönül kapım herkese açık (soyut)Ümit ruhumuzu aydınlatır; içimizde yanan bir mumdur. (somutlama)
Onun çiğ sözleri canımızı sıkmıştı. Somutlaştırma
--Şimdi kafasına vuruyor ya , iş işten geçti.  Somutlaştırma.
--Onun taş kalpli olduğunu bilmiyordum.  Duygusuz
          Somut  laştırma                                soyut
Bu sözlerin onu kırmış.
             ("Üzmek","kırmak" la somutlaştırılmıştır.)
Sanki bakışlarıyla bizi eziyordu. ("aşağılayıp, küçümsemek","ezmek" le somutlaştırılmıştır.)
Kanunları çiğnemek suçtur.    ("ihlal edip, uymamak", "çiğnemek" sözcüğüyle somutlaştırılmıştır.) 

NoT: Deyimlerimizin bir bölümü somutlamaya örnektir.
Örnek :Öküz altında buzağı aramak   (Akla uymayan bahanelerle suç ve suçlu bulma çabası)
Öp babanın elini   (beklenmedik bir durum)
Örümcek kafalı (geri düşünceli, yenilikleri kabul etmeyen)

Not: Eylem adları soyut addır. Eylemin gerçekleşmesinde rol oynayan varlık algılanır, eyleme akıl yoluyla karar verilir.
Ona haber vermek istiyoruz.
O kitabı almaya çalışacağım.
Senin şiir okuyuşunu beğendiler.

Not: Soyut anlamlı bir sözcük cümle içinde bir soyut anlam daha kazanarak
kullanılabilir
 Örnek :Karnım henüz doymuş değil.
                                                (soyut-temel anlam)
Ömrü boyunca okudu, hala
okumaya doydu diyemem.            (Soyut-mecaz anlam)

Not: Bazı kavram isimleri günlük hayatta özel bir varlığa ad olarak kullanıldığında somut bir anlam kazanmış olur.
Davranış, herkesin kendi yüzünü gösterdiği  bir aynadır.
Sen bu sorunu hangi açıdan ele aldın? (soyut)
Çocuk derdini güzel anlattı. (soyut)
Sabahtan rastladım ben bir güzele.
Dedeler çocuklarına gösteremedikleri sevgiyi, o duygular yumağını, çözüverirler torunlarının yanında.

•   Soyutlaştırma yoluyla da sözcüğe yeni anlam verebiliriz.                                        “içimde yeni umutlar filizlenmeye başladı.” Cümlesinde somut filiz sözcüğü soyut anlam kazanırken; gelişmeye başlamak anlamını da kazanmıştır. (soyutlaştırma)
•   Somutlaştırma yolu da yeni anlam vermenin bir başka türüdür.                           “Zihnim bir şey almıyordu.” Cümlesinde soyut zihin sözcüğü , somut anlamda bir kaba benzetilerek yeni anlam verilmiştir. (somutlaştırma)
* Ne kadar sıcak bakıyor değil mi?  ( soyutlaştırma)
* Kara haber tez duyulur.  ( soyutlaştırma)
* Titreyen yapraklar, cilvedir, nazdır.  ( soyutlaştırma)
* Bu adam kafasızın biridir.   ( soyutlaştırma)
* Kızın gittiği bu yolu hiç iyi görmüyorum. (soyutlaştırma)
* Sanatta özgün olmak biraz da yürek ister. (soyutlaştırma)
* Nedense bugün hiç havamda değilim

Çevrimdışı bayrak_hoca

  • Sürekli Üye
  • ***
  • İleti: 100
  • Cinsiyet: Bay
    • Profili Görüntüle
Ynt: Somutlaştırma/soyutlaştırma
« Yanıtla #3 : Kasım 09, 2008, 09:35:30 ÖS »
Hocam uzun uzun örneklerle açıklamışsınız teşekküür ederim.

Yalnız bazı kaynaklar sizinle tam ters düşünüyor. Örneğin, "Kötülerle konup göçücü olma ." örneğinde kötü sözcüğünde "somutlaştırma" var demişsiniz. Onlar, "kötü sözcüğü, kötü insan anlamında kullanılmıştır,  anlatılması gereken somut durum, soyut bir sözcükle verilmiştir, dolayısıyla burada soyutlaştırma yapılmıştır."
Ya da "Bu adam kafasızın biridir." cümlesinde kafasız sözcüğü, düşüncesiz anlamında kullanılmıştır, yani soyut bir durumun anlatımında somut bir sözcük kullanıldığı için somutlaştırma yapılmıştır deniyor...

Çevrimdışı bayrak_hoca

  • Sürekli Üye
  • ***
  • İleti: 100
  • Cinsiyet: Bay
    • Profili Görüntüle
Ynt: Somutlaştırma/soyutlaştırma
« Yanıtla #4 : Kasım 09, 2008, 09:44:07 ÖS »
Ben kişisel olarak "Bu davranışlar bizi kırıyor." cümlesinde somutlaştırma olduğu kanaatindeyim. Çünk
cümlede anlatılan durum soyut bir durumdur ve "kırmak" sözüyle budurum somutlaştırılmıştır.
"Deprem binlerce cana mal oldu." cümlesindeki anlam olayı ise tam tersi olarak soyutlaştırmadır, burada da cümledeki somut varlık (insan) can gibi soyut bir sözcükle karşılanmıştır.

Hermenci hocam
"Bu davranışlar bizi kırıyor." cümlesinde "kır-" sözcüğü soyutlaşarak yan anlamda kullanılmıştır.
diyor. Burada sanırım kırmak sözcüğü yan anlamda değil, mecazlı olarak kullanılmıştır.

Çevrimdışı ESAT

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 19
    • Profili Görüntüle
Ynt: Somutlaştırma/soyutlaştırma
« Yanıtla #5 : Kasım 17, 2008, 08:59:18 ÖS »
* Bu adam kafasızın biridir.   ( soyutlaştırma)
* Kızın gittiği bu yolu hiç iyi görmüyorum. (soyutlaştırma)
* Sanatta özgün olmak biraz da yürek ister. (soyutlaştırma)

Ben Türkçede soyutlaştırmanın olmadığını düşünüyorum.
Soyutu kavram haline getiren yani onu somutlaştıran ifadeler Türkçeye zenginlik katar; ama niye somut ifadeyi soyutlaştıralım ki?
Yukarıda verdiğiniz örnekler somutlaştırmaya örnektir bence. Cümlelere bir de tersten bakacak olursak aslında kafasız sözcüğü burada akıl yerini almış; yani akıl somutlaştırılmıştır. Yürek aslında somuttur ve cesaret anlamlı soyut sözcük yerine gelerek onu somutlaştırmıştır.
Umutların filizlenmesi derken filizlenmek soyutlanmamış, bilakis umut sözcüğü somutlaştırılmıştır.
Saygılar