Ders Notları Paylaşımı > Dil ve Anlatım

ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ

(1/3) > >>

ser-mest:
ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ:
1.“Züleyha,  dayısı ile babası arasında geçen bu konuşmayı
      Özne                    Belirtili Nesne (Yan cümlecik)

(aradan bu kadar sene geçmiş olmasına rağmen)
       Ara söz (Edat grubu) Cümle dışı unsur

gülmeden,           kızmadan        hatırlayamazdı.”
Zarf Tümleci        Z.T.                       Yüklem
Yükleminin yeri bakımından kurallı, yükleminin türüne göre fiil, anla¬mına göre olumsuz, yapısına göre girişik birleşik cümledir.
2.“Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,
      Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu
     Bu derde düşmeden önce”

Şiiri kurallı cümle hâline getirirsek:

(Ben)  Şarkıla¬rın bu kadar güzel, kelimelerinse kifayetsiz
G.Ö.                       Belirtili Nesne (Yan cümlecik)

olduğunu     bu derde düşmeden önce      bilmezdim.
                          Zarf Tümleci                      Yüklem
       Bu cümle yükleminin yeri bakımından devrik, yükleminin türüne göre fiil, anlamına göre olumsuz, yapısına göre girişik birleşik  cümledir.
3 .(Sen)      Hiçbir zaman  çıktığın kapıyı    hızla     çarpma, ,
 Ortak G.Ö.          Z.T.         B.’li Nesne       Z.T.       Yüklem

geri dönmek      isteyebilirsin.
 B.’siz Nesne          Yüklem

         Bu iki cümle   yükleminin yeri bakımından kurallı, yükleminin türüne göre fiil cümlesidir, anlamına göre birinci cümle olumsuz, ikinci cümle olumludur,yapısına göre özneler ortak olduğu için bağımlı sıralı cümledir.
 4. (Sen)   Yarın bambaşka bir insan olacağım, diyorsun.
     G.Özne          B.’siz Nesne(İç cümle)               Yüklem

     (sen)        Niye     bugünden         başlamıyorsun?
     G.Özne      Z.T.        Z.T.                 Yüklem

    Bu iki cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesidir. Anlamına göre ilk cümle olumlu, ikinci cümle olumsuz soru cümlesidir.Yapısına göre ise ilk cümle iç içe birleşik cümle, ikinci cümle basit bir cümledir
 5.”Bu satırları yazmak; gazetelerin dahili işlerine karışmak ve                                           Özne (Yan cümlecik)                             
     tenkit yazmak değildir.”
       (Temel cümle)    Yüklem
     Yüklemin yerine göre kurallı,yüklemin türüne göre isim cümlesi,anlamına göre olumsuz,yapısına göre girişik birleşik cümledir.

6.”Cihanın yurdu hep çiğnense,   çiğnenmez      senin yurdun.”
   Zarf Tümleci (Yan cümlecik)     Yüklem          Sözde Özne

     Yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne fiil cümlesi, anlamına göre olumsuz, yapısına göre şartlı birleşik cümledir.

7.”Artık demir almak günü gelmişse zamandan
           Zarf Tümleci (Yan cümlecik)

   kalkar     bMeçhule giden bir gemi    u limandan”
                Özne             Yüklem    Dolaylı Tümleç

Şiiri kurallı cümle haline getirirsek: Artık zamandan demir almak günü gelmişse, bu limandan meçhule giden bir gemi kalkar.

    Yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anlamına göre olumlu, yapısına göre şartlı birleşik cümledir.

8. “Bahçenin ana kapısından,   üstü başı perişan, zavallı bir adam,
            Dolaylı Tümleç                            Özne

elinde  eski, yırtık bir torbayla    içeriye    girdi.”
            Zarf Tümleci                      D.T.       Yüklem

          Yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anlamına göre olumlu, yapısına göre basit cümledir.
9.  Çetin,        kantinde        bizi        bekliyormuş,       hemen             
Ortak Özne     D.T.        B’li Nes.          Yüklem               Z.T.

yanımıza   geldi ,   kolumuzdan       tutup  bizi  masasına     götürdü.
   D.T.     Yüklem        Zarf Tümleci        B.’li N.     D.T.         Yüklem

   Buradaki üç cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, ve anlamına göre olumlu cümledir. Üç cümle birbirine virgülle bağlandığı için ve özne ortak olduğu için yapısına göre bağımlı sıralı cümledir.
10.”Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyet.”
Şiiri kurallı cümle hâline getirirsek:

“Hürriyet        hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.”
    Özne                        Yüklem
   
    Bu cümle(ilk haliyle)  yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne göre isim cümlesi, anlamına göre olumlu, yapısına göre içinde fiilimsi bulunduğu için girişik birleşik cümledir.
11." (Siz)     Biliyorsunuz     ki   sanat herkese yarar sağlar.”
   Gizli Özne      Yüklem                       Belirtili Nesne

(Bu cümleyi “Sanat’ın herkese yarar sağladığını biliyorsunuz” şeklinde düşünebiliriz.)
       Ki bağlacıyla bağlanan bu cümleler yüklemin yerine göre kurallı(düz cümle), yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anlamına göre olumlu, yapısına göre  ki’ li birleşik cümledir.         
12. “Sabah olunca,          güneşin ilk ışıkları 
       Z.T.(Yan cümlecik)             Özne

 dağların doruklarını              aydınlattı.”
       Belirtili Nesne                    Yüklem

          Bu cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil, anlamına göre olumlu, yapısına göre basit cümledir.

13. “Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal!
Mısrayı kurallı cümle haline getirirsek:

Ey şanlı hilal!  Sen       de       şafaklar  gibi         dalgalan.
 Hitap(CDU)    Özne   CDU        Zarf Tümleci         Yüklem
   
   Bu cümle yüklemin yerine göre devrik,türüne göre fiil cümlesi, anlamına göre olumlu, yapısına göre ise basit cümledir.

14. “Emin olun  ki   sizi mahcup etmeyeceğim.”
      Yüklem (T.C.)     Dolaylı Tümleç (Yan cümlecik)
      (Sizi mahcup etmeyeceğimden emin olun) 
  Bu cümle  yapısına göre “Ki’li” birleşik cümledir.

15.” (Ben)    Toplantıya  sen  de  geleceksin         sanıyordum.”
    Gizli Özne      Belirtisiz Nesne(Yan cümlecik)      Yüklem(T.C.)
       İç cümle yüklemin yerine göre kurallı, türüne göre fiil, anlamına göre olumlu cümledir.Temel cümle ise yüklemin yerine göre kurallı, türüne göre fiil cümlesi, anlamına göre olumlu cümledir. Bu iki cümle yapısına göre iç içe birleşik cümledir ve yan cümle temel cümlenin belirtisiz nesnesidir.

srcnkrldg:
arkadaşlar bizim hoca bana dönem ödevi olarak konçinalar adlı bir hikayenin cümlerlerini yapısı bakımından inlemememi istedi.. bense daha cümle de yapının bile ne oldunu bilmiorum.. sanırım basit - birleşik - sıralı ve bağlı olarak inlemem gerekior.. ama nolur biraz yardım edin.. aşağıda yazdıım cümleleri benim için nasıl incelemem gerektini yazarsanız çok sewinirim.. örnein işte bileşik cümle çünkü cümle şu var bu var şeklinde yprum yaparsanız çok mutlu olrum.. ama sadece birleşik olarak felan yazmaınız onlrında çeşitleri varmış sanırım.. Siz anladınız beni inş yardım edersiniz.. Şimdiden TEŞEKKÜRLER....

1) İskambil destesinin en sevdiğim kağıtlarından biri, üzerine The Jolly Jocker yazılı, o delişmen, o uçarı, o biraz cambaz, biraz sihirbaz, bir miktar da düzenbaz, ama neşe dolu, hayat ve hareket dolu, kanısıcak delikanlıdır.
2) Belki kendim hiçbir zaman As olamadığım, As olamayacağım için.
3) Buna rağmen öylesine asil ve kibar bir havası vardır ki, bu damga bile onu çirkinleştirmez, inadına daha bir açar, daha bir sevimli yapar. Öyle ki, damgası olmayan bir Karo beyi görsek, bayağı yadırgar, bir eksiklik duyarız.
4) Kupa kızı, etine dolgun, duru beyaz, hanım hanımcık bir tazedir.
5) Üniversiteyi felan bir kale geçin, güç hal ile bitirdiği ortadan sonra, liseyi bile okuyamamıştır
6) Herkesin okumaya merakı olmaz, buncağızın da
başka marifetleri var: Dikişle nakışın her türlüsü, örgü işlerinin daniskası…
7) Ama evlenince eşi bulunmaz bir hayat arkadaşı olacaktır.

******bunları benim için inceleip yardımcı olursanız ve birazda cümlelerde hakkında yorum yapıp açıklarsanız ÇOOOK TEŞEKKÜRLER…

karaaga:
1) İskambil destesinin en sevdiğim kağıtlarından biri, üzerine The Jolly Jocker yazılı, o delişmen, o uçarı, o biraz cambaz, biraz sihirbaz, bir miktar da düzenbaz, ama neşe dolu, hayat ve hareket dolu, kanısıcak delikanlıdır.

iskambil destesinin en sevdiğim kağıtlarından biri, "sevdiğim" kelimesinde sıfat yapan dığı eki var. Dığı eki bazen de zarf fiil eki olur. Burada kağıtların kelimesinin sıfatı olmuştur. Eğer bir cümlede yüklemin dışında eylem belirten bir kelime varsa yani isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil eki almış bir kelime, o cümle girişik birleşik cümledir.

o delişmen, o uçarı, o biraz cambaz, biraz sihirbaz, bir miktar da düzenbaz, ama neşe dolu, hayat ve hareket dolu, kanısıcak delikanlıdır. Bu kısım cümlenin yüklemi oluyor ve temel cümle burasıdır. Diğer kısmı özne oluyor hatta öznenin açıklaması da var onu da özneye dahil ediyoruz. Öznenin içinde de fiilimsi olduğu için girişik birleşik cümle oluyor. Özne de yan cümlecik oluyor.

karaaga:
2) Belki kendim hiçbir zaman As olamadığım, As olamayacağım için. Burada da iki cümle virgülle bağlanmıştır.


 "Belki kendim hiçbir zaman" bu ifade iki kısmında ortak öğeleridir. virgülle bağlandığı için ve ortak bir kısmı bulunduğu için sıralı bağlı bir cümledir. Bu cümlede  kanaatimce gizli bir özne olması lazım. Çünkü olan ne sorusuna " bu durum" gibi bir cevap oluşuyor. Cümleyi yendiden kurarsak Bu durum, belki kendim hiçbir zaman as olamadığım içindir, bu durum belki kendim hiçbir zaman as olamayacağım içindir. Cümleyi böyle düşününce sıralı bağlı olduğuna karar verebiliriz.

karaaga:
 3) Buna rağmen öylesine asil ve kibar bir havası vardır ki, bu damga bile onu çirkinleştirmez, inadına daha bir açar, daha bir sevimli yapar. Öyle ki, damgası olmayan bir Karo beyi görsek, bayağı yadırgar, bir eksiklik
duyarız.

Buna rağmen öylesine asil ve kibar bir havası vardır ki, bu damga bile onu çirkinleştirmez, inadına daha bir açar, daha bir sevimli yapar.

Çirkinleştirmez
Açar
Yapar
kelimeleri cümlelerin yüklemleridirler. Dolayısıyla üç cümle var ve bunlar virgüllerle bağlandığı için öncelikle sıralı cümlelerdir.

Buna rağmen öylesine asil ve kibar bir havası vardır ki cümlesini şöyle düzenlersek çirkinleştirmez yüklemini zarf tümleci yaparız. Buna rağmen öylesine asil ve kibar bir havası olduğu için  bu damga bile onu çirkinleştiremez. Cümleyi böyle düzenleme imkanımız var. Hal böyle olunca virgüllerle bağlanmış üç cümle çıkıyor bu da sıralı olduklarını gösteriyor.

Öyle ki, damgası olmayan bir Karo beyi görsek, bayağı yadırgar, bir eksiklik
duyarız.

Öyle ki, damgası olmayan bir Karo beyi görsek, bayağı yadırgar,ız olacak

Öyle ki, damgası olmayan bir Karo beyi görsek, bir eksiklik duyarız.

yadırgarız ve duyarız da iki yüklem olduğu için iki cümle oluşturmuşlar. ortak kısımları olduğu için de sıralı bağlı cümle yapsına aittir. virgülle bağlanmışlardır.


Navigasyon

[0] Mesajlar

[#] Sonraki Sayfa

Tam sürüme git