Gönderen Konu: İSİM (AD)  (Okunma sayısı 156 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı enes24

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 5
    • Profili Görüntüle
İSİM (AD)
« : Mayıs 15, 2017, 05:45:05 ÖS »

AD (İSİM)
TÜR ADI
Aynı türden varlıkları gösteren sözcüklerin ortak ismidir.
Tür adlarında nesne ile sözcük arasında herkes tarafında bilinen bir bağlantı vardır.
Bulut olmayınca yıldızlar daha net görünüyor.

Başlıca tür adları:
1. Vücudun bölümleri ve organ isimleri:
 
baş, kol, el, ayak...
 
2. Akrabalık isimleri:
ana, baba, kardeş, dayı, hala, teyze...
 
3. Araç, eşya isimleri:
kaşık, makas, bardak, iplik, iğne...
 
4. Hayvan ve bitki isimleri:
kedi, kartal, fındık, ceviz, kiraz...
 
5. Kavramlar:
düşünce, hedef, zekâ, temenni...
 
6. İş, meslek; meslek sahibi simleri:
öğretmenlik, öğretmen, avukat, işçi, memur, profesyonel, futbolcu...
 
7. Giyecek isimleri:
ceket, ayakkabı, gömlek, eldiven...
 
8. Yiyecek isimleri
elma, yemek, ekmek, biber...
 
9. İçecek isimleri:
su, meşrubat, gazoz...
 
10. Sayı isimleri:
on, beş yüz, bir...
 
11. Renk isimleri:
sarı, kıpkırmızı, mor...
 
12. Nitelik isimleri:
büyük, kocaman, dairesel...
 
13. Zaman isimleri:
ay, saat, dakika, yıl...
 
14. Soru. Kelimeleri:
ne, kim, hangi...

ÖZEL AD
Başka benzeri olmayan, verildiği varlığa özgü nitelikler taşıyan adlardır.
Müge, bu aralar sınav için çok çalışıyor.
Bu yıl Adanaya gideceğim.

1. İnsan isimleri:
 
Örnekler:
 
Ali, Meltem, Mehmet, Meral, Yasemin, Uğur, Barkın...
 
Binbaşı Ömer, Doktor Kenan, Mütercim Asım, Ankaralı Âşık Ömer...
 
 
2. Kurum, kuruluş, müessese, makam, üniversite isimleri:
 
Örnekler:
 
Mamak Anadolu Lisesi, Yeşilay Derneği, Türk Dil Kurumu, Ege Üniversitesi, Kars Valiliği, Mamak İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü...
 
 
3. Millet, kavim, din, mezhep isimleri:
 
Örnekler:
 
Türk, Türkler, Yunan, İngiliz, Çeçen, Ruslar...
 
Müslüman, (bilgi yelpazesi.net) Musevî, Hıristiyan...
 
İslâm, İslâmiyet, Musevîlik, Hıristiyanlık...
4. Dil isimleri:
 
Örnekler:
 
Türkçe, Farsça, Fransızca, Macarca, Fince, Tibetçe...
 
 
5. İl, İlçe, Semt, mahalle, cadde, bulvar, sokak  isimleri:
 
Örnekler:
 
Sivas, Ankara, İstanbul, Mamak, Yenişehir, Şirinevler, Dikimevi, İvedik Caddesi, Gönül Sokak...
 
 
6. Ülke ve bölge isimleri:
 
Örnekler:
 
Türkiye, Afganistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti...
 
Batı Almanya, Batı Trakya, Güney Yemen, Doğu Avrupa, Doğu Anadolu Bölgesi, İç Anadolu (Bölgesi), Ege, Marmara...
 
 
7. Kıta isimleri:
 
Örnekler:
 
Avrasya, Asya, Avrupa, Afrika, Amerika, Antarktika, Arktika, Avustralya.
 
 
8. Deniz, okyanus, göl, akar su, boğaz, geçit isimleri:
 
Örnekler:
 
Akdeniz, Karadeniz, Manş Denizi, Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu
 
Van Gölü, Hazar Denizi, Beyşehir Gölü, Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Seyhan, Fırat, Nil, İstanbul Boğazı,Panama Geçidi, Süveyş Kanalı ...
 
 
9. Dağ, tepe, ova, yayla isimleri:
 
Örnekler:
 
Elmadağ, Uludağ, Ağrı Dağı, Erciyes (dağı), Everest Tepesi, Çukurova, Konya Ovası...
 
 
10. Gezegen ve yıldız adları:
 
Örnekler:
 
Merih, Mars, Jüpiter, Venüs, Küçükayı...
 
11. Dünya, güneş ve ay kelimeleri terim olarak (astronomi ve coğrafya terimi) kullanılıyorsa özel isim olduğu için büyük; diğer anlamlarında (gerçek, mecaz, yan, eş, deyim vb.) kullanılıyorsa cins ismi olduğu için küçük harfle başlar:
 
Örnekler:
 
Ay'ın yakından çekilmiş fotoğrafları insanlığı pek şaşırtmıştı.
 
Yazın Güneş ışınları Dünya'ya dik olarak gelir.
 
Türkiye'nin birçok yerinde insanlar Güneş tutulmasını seyretti.
 
Sabahtan beri dünya kadar yer dolaştık.
 
Şair sevgilisinin yüzünü aya benzetir. (ayın kendisine değil, görünüşüne)
 
 
12. Kitap, gazete, mecmua, eser isimleri:
 
Örnekler:
 
Tercüman (gazetesi), Zaman (gazetesi); Nokta (dergisi), Aktüel (dergisi); Türk Dili (dergisi), Virgül; Yaprak Dökümü, Semerkant; Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Ansiklopedisi...
 
 
13. Hayvanlara takılan özel isimler:
 
Örnekler:
 
Tekir, Karabaş, Yumoş, Minnoş, Pamuk..

VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE ADLAR

 Somut Ad

Beş duyudan biri ve birkaçı ile kavranan, algılanan maddi varlıklara verilen addır.

 
Örnek:
 
sıcak, kuru dokunmayla,
 
ağaç, mavi, televizyon görmeyle;
 
ses, patırtı işitmeyle;
 
koku, parfüm koklamayla;
 
tatlı, ekşi tatmayla algılanabilir.
 
Soyut Ad
 
Beş duyu organından biriyle algılayamadığımız, var olduklarını hislerimizle ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramları karşılayan isimlere “soyut” isim denir.
 
Soyut kavramlar ancak hisler ve duygularımızla algılanabilir.
 
Örnek:
 
Aşk, sevgi, özlem, kaygı, öfke, adalet, mutluluk,  insanlık,  sinirli, bilgi, günah, kötülük, keder, sevinç, rüya,  acımak, umut, anlayış, saygı, cesaret vs. bu kelimelerin hiç biri duyu organıyla tespit edilebilecek nesneler değildirler.



VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ADLAR
TEKİL AD
Bir isim, eğer yalnızca bir varlığı, nesneyi, kişiyi, eşyayı veya kavramı karşılıyorsa, ayrıca “-lar/-ler” çokluk ekini almamışsa bu kelime tekil isim olarak adlandırılır. Yani bu isimlerin, belirttiği varlık grubundan yalnızca bir tanesini göstermesi gerekir. Adından anlaşıldığı üzere “teklik” ifade eder.
Örnek: kalem, insan, bulut, çiçek, başarı, dostluk, kapı, ödev…


ÇOĞUL AD
Birden fazla varlığı, nesneyi, kişiyi, eşyayı veya kavramı ifade eden ve mutlaka “-ler/-lar” çokluk ekini almış olan isimlere çoğul isim denir. Çoğul isimler, aynı türden birden fazla varlığı kapsayan ve adından anlaşılacağı üzere “çokluk” ifade eden isimlerdir.
Örnek: öğrenciler, evler, çiçekler, insanlar, dostluklar, halılar…
TOPLULUK ADI
Görüntüsü tekil isim gibi olmasına rağmen, aynı türden birden fazla varlığı ifade edebilen isimlerdir. Adından anlaşılacağı üzere, bu isimler topluluk ifade eder. Bir isim “-lar / -ler” çoğul ekini almamasına rağmen, çok sayıda varlığı ifade edebiliyorsa, ona topluluk ismi denir.
Örnek: ordu, demet, orman, takım, ekip, deste, sürü…
YAPILARINA GÖRE ADLAR
BASİT AD
Yapım eki almamış, birden çok sözcüğün birleşmesiyle oluşmamış kök durumundaki isimlere basit isimler denir.

Örnek: Elbiselerini masanın üstüne atıvermişti.
Altı çizili sözcükler basit addır.
TÜREMİŞ AD
Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan isimlere türemiş isimler denir.
Türemiş isimler,türetildikleri sözcüklerle aynı anlamı taşımaz, ancak aralarında anlam ilişkisi bulunur.
Örnek: Tutsaklar mahkeme gününü bekliyor.


BİRLEŞİK AD
Birden çok sözcüğün, kendi anlamlarının bir kısmını veya tümünü yitirerek birleşip, kaynaşıp, kalıplaşmaları ile oluşan yeni anlamlı isimlere bileşik yapılı isimler denir. Bileşik isimler bitişik yazılır.

Örnek: Ayşegül,açıkgöz,Atatürk,ilköğretim,demirbaş,Kadıköy,Çanakkale, anayasa, başöğretmen, havagazı, kabakulak, hanımeli…

ANLAMLARINA GÖRE ADLAR
KÜÇÜLTMELİ ADLAR
"-cik, -cek, -ceğiz" yapım ekleriyle, adlara "küçültme, sevgi, acıma" gibi anlamlar ka¬tılabilir.
Örnekler:
Serçecik, ne kadar da üşümüş. (Küçük, sevimli, zavallı serçe ...)
Adamcağız, sığınacak yer arıyor. (Zavallı adam...)
Arkada bir tepecik vardı. (Küçük tepe ...)
Yavrucak neye uğradığını şaşırdı. (Zavallı küçük yavru ...)
Anneciğim ... Teyzeciğim ... Babacığım ... (sevgi anlamlı)

ADIN DURUMLARI
1.   Yalın Hali
 İsmin durum eklerinden diğerlerini almamış haline denir.Yani bu ekler dışında çekim ekleri yapım ekleri alsalar da yalın halde sayılırlar.Önemli olan diğer durum eklerini almamış olmasıdır.
Örnek:
Kardeşim masa taşıdı.
Kalemler odamda kaldı.



2-  Belirtme Hali (-i hali)

İsmin “ -ı,-i,-u,-ü” eki almış halidir.Cümlede nesne görevini üstlenir.Fiilin neyi etkilediğini gösterirler.Kimi,Neyi sorularına cevap verirler.
Örnek:
Kutup bölgesindeki canlılar güneşi bekliyor.
Evdeki kitapları getirdim.
Bugün yolda  kardeşimi gördüm.
 
3-Yönelme Hali (-e hali)
İsimin “-a,-e” eki almış halidir.
Herkes eve gidiyor.
Yaza tekrar görüşürüz.
Dişe diş dövüştüler.
4- Bulunma Hali (-de hali)
İsimlerin “-da,-de,-ta,-te” eki almış halidir.Cümleye bulunma anlamı katar.
Örnek:
Sokakta çok insan var.
Bu kelime sözlükte yok.
Evde oturan annesiydi.



5-Ayrılma Hali (-den hali)
İsmin “-den,-dan,-ten,-tan” eki almış halidir.
Örnek:
O İstanbul’dan ayrılalı çok oldu.
Evden gelirken yemekleri getirmeyi unutma.
Sıradan çıkarken dikkat et.
Not: Eğer “-dan,-den” eki kelimenin anlamını değiştirmişse bu hal eki değil yapım ekidir.
Sıradan bir olay için beni neden arıyorsunuz?
Burada çıkma  anlamında değildir kelimenin anlamını değiştirmiş dolayısıyla yapım eki görevindedir.
6-Tamlayan Durumu
İsme ‘’ın’’ ekinin getirilmesiyle oluşturulur. Ad tamlamalarında yer alarak belirtili isim tamlaması kurar.

Örnek: Sanatın görevi insanların duygularını paylaşmaktır.
             Bu resim yaşamın eşsiz anlamını yansıtıyor.

Sanatın ve yaşamın kelimeleri tamlayandır.







« Son Düzenleme: Mayıs 17, 2017, 05:56:24 ÖS Gönderen: enes24 »